Ordre Equestre du Saint-Sépulcre de Jérusalem-Lieutenance de Belgique
http://ordredusaintsepulcre.be/Zei-je-niet-christen-Arabieren
      Zei je niet “christen Arabieren?”

Zei je niet “christen Arabieren?”

HET HEILIG LAND – Voor de meeste pelgrims is het een ware verrassing wanneer zij tijdens hun pelgrimstocht in het Heilig Land tot de vaststelling komen dat men niet alleen tegelijk Arabier en christen kan zijn, maar dat zelfs de meeste van de lokale christenen met fierheid deze dubbele identiteit claimen. Waar vindt dit zijn oorsprong? Pater Rafiq Khoury gaf hieromtrent in een interview met Marie-Armelle Beaulieu en Nizar Halloun in “Terre Sainte Magazine” een bondig historisch overzicht.


Na twee gesprekken over de Arabische identiteit in het algemeen (1), willen we even verder ingaan op deze van de christenen in de regio. Wat dat betreft heeft men het in Europa steevast over “de christenen uit het Oosten”, terwijl de meeste christenen zich hier als “christen Arabieren” benoemen. Wat is uw mening hierover?

Er tekenen zich hieromtrent twee tendensen af. De eerste is deze in het Westen waar men het liever over de “christenen uit het Oosten” of “Oosterse christenen” heeft. Maar dit is een zeer veralgemenende term. De Russisch Orthodoxen en de Armeniërs zijn eveneens Oosterse christenen! Een van de redenen waarom men in het Westen liever over “Oosterse christenen” spreekt, is wellicht het gegeven dat men vaak de begrippen “Arabier” en “moslim” met elkaar verbindt. Rekening houdend met het feit dat men in het Westen doorgaans een negatief beeld van de moslims hanteert, is het dan ook moeilijk om zich in te beelden dat er ook christen Arabieren zijn.

De andere strekking vindt men onder bepaalde christenen in de Arabische wereld. Deze strekking gaat op een welbepaalde periode in de geschiedenis terug, namelijk deze van de eerste zes eeuwen van onze tijdrekening. Deze wordt dan naar onze tijd overgezet met de argumentatie: “Wij waren hier als christenen lang vóór de Islam en wij hebben bijgevolg niets met de Arabieren of met de moslims te maken.” Naar mijn mening stelt men zich met deze mening buiten de geschiedenis en buiten de realiteit. In werkelijkheid werd het Arabische christendom hier doorheen de eeuwen, ook doorheen de latere eeuwen gevormd. Daaraan kan men zich niet onttrekken.

Waaraan ontleent het Arabische christendom zijn wortels?

Het christendom in de Arabische wereld werd gevormd door de Heilige Geest en de Geschiedenis, door de Geest doorheen de geschiedenis. De Heilige Geest richt zich inderdaad doorheen Zijn Geschiedenis en bij middel van Zijn geschiedenis tot de mensheid. Waarom? Vergeet niet, de Handelingen van de Apostelen vermelden reeds de Arabieren (Hnd 2, 11). Voor mij is dit een profetisch teken voor dit ontluikend christendom. Men zou kunnen zeggen dat de auteur van de Handelingen reeds doorhad dat in dit deel van de mensheid het zaad voor een Kerk vervat lag. En dit zaad is doorheen de tijden verder geëvolueerd om datgene wat men heden “de christenen van de Arabische wereld” noemt, tot stand te brengen.

En in de Geschiedenis?

Er zijn drie belangrijke perioden binnen de geschiedenis van de christenen in de Arabische wereld of van de Arabische christenen, hoe men deze ook omschrijven wil.

De eerste periode situeert zich vóór de komst van de Islam. Toen leefden er op het Arabische schiereiland heidenen, Joden en christenen. Vanaf de eerste eeuwen van onze jaartelling was het christendom vrij solied in het schiereiland ingeplant. Grote Arabische stammen werden christen, zoals bijvoorbeeld de stam Al Qendi, de Ghassaniden en nog tal van andere. In het toenmalig rechtssysteem waren twee figuren heel belangrijk: de profeet die de luister van de stam bezong en de redenaar die zich tot de gemeenschap richtte. Een aantal onder hen – en zeker de belangrijkste – waren christen. Imrou’l Qays bijvoorbeeld was christen. Hij leefde in de 4de eeuw en was een van de grootste dichters uit de Arabische Oudheid. Onder de redenaars, waarvan aangenomen wordt dat zij de grondleggers zijn van de Arabische retoriek, vinden we meerdere Arabische bisschoppen. Het Arabische christendom vormde op het Arabische schiereiland een belangrijke aanwezigheid vóór de komst van de Islam en was een wezenlijk deel van het sociale, culturele en politieke weefsel van die tijd.

Toen maakte de Islam zijn opwachting, hetgeen meteen het begin was van de tweede en beslissende periode voor het Arabische christendom. Zo verspreidde het ook verder in de regio die we heden het Midden-Oosten noemen. Het christendom bloeide en raakte meer gevarieerd. Men vond er reeds Nestorianen, Byzantijnse christenen, Jacobieten, Syrische Orthodoxen… Ten aanzien van het groeiend overwicht van de oprukkende Islam op de samenleving hadden de christenen de keuze zich te isoleren en zodoende zelfs te verdwijnen of enigszins samengaan met de nieuwe godsdienst en in de kern van de Islam verder te blijven voortleven. Ik denk dat de christenen in het Oosten bewijs van verstand hebben geleverd door zich enigszins in te voegen in die nieuwe wereld die zich rondom hen ontwikkelde en op een effectieve en fundamentele wijze hun eigen bijdrage aan de Islamitische Arabische cultuur te leveren.

Wat laat u toe te beweren dat de christenen aldus in deze nieuwe omgeving werden ondergedompeld?

Reeds vrij vroeg, en zowat overal in het Nabije Oosten, hebben de christenen de Arabische taal overgenomen. En dit was niet alleen in het gewone leven zo maar evengoed in hun kerkelijke omgeving, in de liturgie als in de administratie. Men vindt hiervan reeds geschreven bronnen vanaf het jaar 750.

Nog belangrijker dan het overnemen van het Arabisch is het feit dat de christenen hun bijdrage hebben geleverd tot de ontwikkeling van de Arabische Islamitische cultuur. De moslims die uit het Arabisch schiereiland kwamen, werden met een voor hen compleet onbekende cultuur geconfronteerd, zijnde het hellenisme. Het waren de christenen die heel die cultuur, hetzij vanuit het Grieks, hetzij van het Syrisch, in het Arabisch hebben vertaald. Zij hebben het mogelijk gemaakt dat de moslims toegang kregen tot de wetenschappen en de filosofie. Men kan zich dan ook onmogelijk een moslimcultuur voorstellen zonder de bijdrage van de christenen en hun voortreffelijk vertaalwerk.

Maar de christenen droegen evenzeer bij tot het culturele leven en de maatschappij in hun tijd. Het waren de beste dokters, grote filosofen en voorname wetenschappers van die tijd. Zij schreven teksten en boeken over zowat alle domeinen van de cultuur en de wetenschappen. Ze werden binnen de Islamitische gemeenschap dan ook ten volle als een wezenlijk deel van de heersende cultuur erkend.

Uiteindelijk hebben de christenen tussen de 8ste en de 14de eeuw een eigen patrimonium ontwikkeld, dat men gewoon als Christen Arabisch Patrimonium betiteld. Heden begint men dit patrimonium opnieuw te ontdekken. Er bestaan minstens een 50.000-tal christen Arabische manuscripten die handelen over liturgie, recht, theologie, heiligenlevens enz. Men kent reeds gedurende geruime tijd de Griekse Patristiek in het Latijn en vandaag herontdekt men de Arabische Patristiek die men nu ook begint uit te geven. Ondanks het gezegde “de Arabische identiteit kerstent zich niet en het christendom wordt niet Arabisch” stelt men toch vast dat in die periode de Arabische identiteit weldegelijk de invloeden van het christendom onderging en het christendom op zijn beurt ook werd “verarabiseerd”. Naar mijn mening was dit een zeer bepalende periode die reeds de toekomst van deze christen gemeenschap voorzag.

Wat na de 16de eeuw?

Gedurende lange tijd bleef heel de Arabische cultuur zowat in het verborgene. Dit was zo tijdens heel de Ottomaanse periode. Maar in de 19de eeuw – en zo stappen we meteen ook in de derde periode – toen het Ottomaanse Rijk stilaan in verval raakte, begonnen de Arabieren binnen het rijk van een eigen toekomst te dromen. Op die wijze kwam de beweging van de Arabische renaissance tot stand. Het betrof de renaissance van de Arabische cultuur, hun taal, hun literatuur… en het waren opnieuw de christenen die als pioniers van deze renaissance optraden. Men vond hen in alle domeinen: in de literatuur, de taal, de poëzie, de wetenschappen en het politieke denken. Dit was zowel in Egypte, Irak, Palestina, Libanon en Syrië het geval en dit in alle christen Kerken, zowel bij de Kopten, de Byzantijnse en Syrische christenen als bij de Nestorianen. Deze christenen waren een geïntegreerd onderdeel van deze wereld die voortaan de historische scene betrad.

Daarna heeft het vernieuwd Arabië haar evolutie in de 20ste eeuw verdergezet. En ook toen zouden de Arabische christenen niet passief toekijken, maar werden ze daadwerkelijke hoofdrolspelers in deze evolutie, en dit opnieuw in alle domeinen

U schijnt heel sterk aan deze historische verankering gehecht …

Theologisch gesproken wordt de zending, de roeping en het getuigenis van de christen gemeenschappen mede door hun geschiedenis bepaald. Indien wij ons midden de Arabische wereld bevinden, dan is dit omdat God dit blijkbaar zo heeft gewild. Het is duidelijk Gods wil dat wij onze zending, onze roeping en ons getuigenis hier beleven. Wij zijn geen Kerk ergens midden in de Islam en midden de Arabieren maar wij zijn een Kerk voor de Islam en voor de Arabische wereld opdat ook zij deel zouden hebben aan de Heilsgeschiedenis.

Sommige christenen noemen zich eerder Aramees dan Arabisch. Dit is een andere belangrijke cultuur in de regio.

Ik vrees dat deze identiteit zich op een mythologie uit het verleden baseert. Zoals ik reeds eerder heb gesteld, betreft dit eerder een vorm van nostalgie om de realiteit en zichzelf te ontvluchten. De geschiedenis ontwikkelt zich niet door zich in het verleden terug te trekken maar door vooruit te gaan. Men moet niet vergeten dat de christenen in Palestina, Syrië, Egypte en Irak destijds de moslims als bevrijders hebben verwelkomd, vermits zij Byzantium als vreemde onderdrukkers aanzagen. En zij waren geenszins verbolgen toen ze vaststelden dat de moslims de Byzantijnen verdreven.

Men mag evenmin uit het oog verliezen dat de moslims, toen ze Damascus en Bagdad binnenvielen, niet vertrouwd waren met het bestuur van zo’n grote steden. Zij deden dan ook beroep op de christenen om deze steden te organiseren. Dit was bijvoorbeeld het geval met de christen familie Mansour van Damascus (de Heilige Johannes van Damascus behoorde tot deze familie) die in verschillende functies binnen het kalifaat van de Omayaden een belangrijke rol hebben gespeeld. We vinden hen als verantwoordelijken in het leger, de financiën en de bouw van de vloot. Minstens drie generaties hebben het Omayadenkalifaat gediend. Toen de hoofdstad van het kalifaat zich van Damascus naar Bagdad heeft verplaatst, deed hetzelfde fenomeen zich ook daar voor. Dit was zeker het geval voor de culturele aangelegenheden, vermits de kaliefen onder meer de leiding van de grote school voor vertaalwerk, de befaamde Dar Al Hikmah of het Huis der Wijsheid, aan de christenen hadden toevertrouwd. En ook de dokters van zowat alle kaliefen waren christenen.

Waren er desondanks geen spanningen tussen de christenen en de moslims in deze regio?

Wanneer een samenleving meerdere componenten bevat, bestaan er doorheen de geschiedenis altijd wel vooroordelen en spanningen. Dat merk je in de hele wereld. Neem bijvoorbeeld Amerika: daar heersen hier en daar spanningen tussen blank en zwart. Maar ik denk dat de christenen – en de moslims – zich geroepen weten om zich van deze vooroordelen te bevrijden en zich in mekaar te herkennen. Dit is een cultureel proces. Ik denk dat het belangrijk is dit moedig en openhartig in de ogen te kijken.

Zou het, gezien de grote diversiteit binnen de Arabische wereld, niet beter zijn om op een andere benaming terug te vallen dan deze van “Arabische wereld”?

De Arabische identiteit heeft meer dan één gezicht. Het is een identiteit waarin allen zich zowat kunnen herkennen. Iedereen verleent met zijn eigen karakter zijn bijdrage tot die identiteit. Dit geldt zowel voor christenen als voor Afrikaanse berbers uit het noorden, alsook voor alle anderen. Wat mij betreft, ik ben een christen Palestijn. Wat is mijn bijdrage als christen tot de Palestijnse cultuur? Ik zou mij deze vraag niet kunnen stellen indien ik niet solidair zou zijn met de wereld waarin ik leef. Dat geldt voor alle christenen in de Arabische wereld. Indien zij van de wereld waarin ze leven niet houden, dan kunnen ze hun zending als christenen onmogelijk vervullen. Men kan slechts gist zijn in het deeg.

Wat kunnen we van de Arabische christenen leren ten aanzien van de Islam?

Indien we iets van deze christenen moeten onthouden, dan is het wel hun vermogen om binnen welke leefgemeenschap dan ook hun eigen identiteit te beleven. Het is het feit dat zij als christenen binnen stammengemeenschappen een geïntegreerd deel vormden en toch de moed hadden om in deze wereld als christenen zichzelf te blijven. Net zoals zij moeten wij onszelf eveneens identificeren in de wereld waarin wij leven, allen in hun eigen verschillende context. De Arabische christenen hebben de wijsheid gehad zich binnen de moslimwereld te integreren en hadden tevens de wijsheid om hun bijdrage te leveren tot het vernieuwen van de Arabische wereld van de 19de eeuw.

De geschiedenis is niet bij de eerste eeuwen gestopt. De geschiedenis is evenmin tussen de 12de en de 14de eeuw geëindigd. Ook in de 19de eeuw heeft de geschiedenis niet definitief halt gehouden. Men moet in staat zijn om in heel de geschiedenis de tekens van de tijd te herkennen om op de oproep van de geschiedenis en per slot van rekening de oproep van de Heer te kunnen beantwoorden. Naar mijn mening staan wij in de Arabische wereld die voortdurend in beweging is opnieuw voor een periode van “onwetendheid”, van onbeholpenheid.

Jammer genoeg kreeg de Arabische wereld na de onafhankelijkheid af te rekenen met een eenheidsstreven zonder dat men besefte dat deze eenheid zich enkel en alleen in een geest van pluralisme kon voltrekken. Maar er komt beweging. Men begint zich bewust te worden van de variatie binnen de Arabische gemeenschappen.

De Arabische wereld heeft ongetwijfeld nood aan een wedergeboorte. En deze nieuwe Arabische wereld zal de wijsheid en het verstand moeten hebben om al deze samenstellende delen in zich te verenigen.

Dan zullen alle samenstellende delen van onze Arabische wereld zich verenigd weten in datgene wat ik “de Arabische Tent” noem. De Arabische tent is een tent voor allen, voor de Nestorianen en de Assyriërs, voor de Koerden en de Ismaëlieten… De Arabische tent zal in staat zijn om iedereen met al zijn eigenheden onder de roepnaam “Arabische identiteit” onder te brengen. De vrijgevigheid en de gastvrijheid zijn twee traditionele waarden binnen de Arabische cultuur en gemeenschap.

Interview: Marie-Armelle Beaulieu en Nizar Halloun voor terrasanta.net.

(1) De twee voorgaande gesprekken dragen de titel: “Van wat is ‘Arabië’ de naam”, verschenen in Terre Sainte Magasine 646 van november-december 2016 en “Bestaat er een Arabische identiteit?” verschenen in het nummer 647 van januari-februari 2017.

Vertaling: Luk De Staercke

Réagir à cet articleRéagir à cet article

Een bericht, een commentaar?

vooraf modereren

Let op: je bericht verschijnt pas wanneer het gelezen en goedgekeurd is.

Wie ben je?

Om je gebruikersafbeelding bij je bericht te tonen moet je je eerst registreren opgravatar.com (gratuit et indolore). Vergeet niet om hier je e-mailadres te vermelden.

Vul hier je commentaar in
  • In dit formulier kun je de SPIP-codes [->url] {{vet}} {cursief} <quote> <code> en HTML code <q> <del> <ins> gebruiken. Om een nieuwe paragraaf te maken laat je gewoon een paar regels leeg.



Heilige Land

Agenda
Juni 2017 :

Niets voor deze maand

Mei 2017 | Juli 2017

newsletter